12
kölluðu »hrabdos« (ράβδος)]. Það var haft fyrir gestakamers. Undir norðurparti stofunnar var kjallarinn, og þar var allskonar sælgæti, sem ætlað var útvöldum, og ógurlegar kjallaraflöskur. Á vesturhlið stofunnar eru aðaldyrnar, og var þeim aldrei lokið upp nema þegar við fórum í kirkju eða þegar einhverjir höfðingjar komu; forstofan er stór og rúmgóð og þar var glímt. Fyrir suðurenda hússins var skúr mikill úr timbri, það var »móhúsið«; þar skamt frá var fjósið og kamar skólans, einangraður frá öllu og merkileg bygging.
Fyrir vestan stofuna er kirkjan, bygð úr grásteini, sem er frá melunum, eða og úr hraungrjóti; það var flutt á prömmum yfir Lambhúsatjörn, og hjet sá Þorgrímur, er var fyrir kirkjubyggingunni, hann var svo seinn að hann lagði þrjá steina á dag, og er stílað til þess í erfiljóðunum, sem eg gerði eftir Jón Þorsteinsson landlækni. Hvenær þessi kirkjubygging fram fór veit eg nú ekki; en á Bessastöðum var áður kirkja, helguð Niculási. Í hirðstjóra annál (Safn til sögu Íslands II, 705) stendur: »Anno 1566 dó Páll Stígsson á Bessastöðum, var grafinn fyrir framan altarið í Bessastaðakirkju, hvar yfir hans gröf er stór líksteinn af marmara, sem ekki á sinn líka á öllu Íslandi, með þessari grafskript:
»Paulus Stygottus Danorum ex sanguine clarus
justus, castus, amans, religionis erat«.
Þá hefur kirkja verið þar. (Hversu vel þetta átti við Pál, má sjá í riti Arnljóts í Safni II, 422). Í árbókunum er kirkja nefnd 1681 og að kórinn hafi verið bygður 1683 (Safn II, 754) og að hún hafi verið með torfþaki; 1757 gerði Eggert Ólafsson vísu, sem sýnir að hún var þá úr timbri eða að minsta kosti með timburbaki. — Steinkirkjan, sem enn stendur, er stæðileg, eftir því sem hjer
