Galdra-Loftur: leikrit í þremur þáttum/Þriðji þáttur
ÞRIÐJI ÞÁTTUR.
Hólakirkja. Nótt. Tungsljós. Kirkjan er tóm. Dauðaþögn. Birtuna leggur inn í gegnum gluggana til hægri. Tunglið veður í skýjum. Skuggarnir læðast yfir legsteinana og hellurnar á gólfinu, kvika á stólgöflunum vinstra megin og á Kristslíkneskinu mikla. Þeir fylla kirkjuna leyndardómsfullu lífi.
Lykli er snúið. Þung hurð marrar á hjörunum. Prjedikunarstóllinn skyggir á hurðina.
Dísa
- kemur inn. Hneigir sig og signir fyrir framan litla Kristslíkneskið, sem hangir yfir altarinu.
Loftur
- kemur inn. Svipurinn og andlitið ber menjar af hugarstríði og andvökum.
Dísa
- gengur niður þrepin. Hneigir sig aftur og signir sig fyrir framan Kristslíkneskið mikla.
Miskunsami frelsari, fyrirgef þú mjer synd mína.
Loftur
- gengur niður þrepin.
Talar þú um synd?
Dísa
Jeg var kornung, þegar faðir minn í fyrsta skifti gaf mjer leyfi til þess að bera kirkjulykilinn. Hann vildi sýna mjer, að hann bæri traust til mín. Nú hef jeg tekið lykilinn, án þess að hann viti af því. Mjer finst, að jeg hafi stolið honum.
Loftur
Þú gerðir það mín vegna.
Dísa
Jeg lofaði að verða við bón þinni, án þess að vita, hvað þú ætlaðir að biðja mig um. Jeg gerði mjer ekki í hugarlund, að þú myndir biðja mig nokkurs, sem væri óheiðarlegt.
Loftur
- verður órórri og órórri á svipinn. Það er geigur í málrómnum.
Kvikið í tunglsljósinu gerir alla hluti svo undarlega lifandi.
- Bendir á gólfið.
Sjáðu! Er þetta ekki eins og jaki á dimmu fljóti. Það hlýtur að vera kalt að drukna.
Dísa
Vesalings Steinunn.
Loftur
- tortrygginn.
Því nefnirðu hana?
Dísa
Berðu ekki kvíðboga fyrir sálarheill hennar? Ólafur segist hafa sjeð, hvernig stormurinn fleygði henni út í ána. En við vitum ekki nema honum hafi missýnst.
Loftur
- þegir.
Dísa
Pabbi segir, að dómurinn tilheyri ekki mönnunum. En mamma heldur að hún hafi fyrirfarið sjer. Er það ekki óttalegt?
- Horfir á Loft.
Og enginn veit ástæðuna.
Loftur
- bendir.
Þarna, þar sem skugginn er dimmastur, stóð kistan hennar í morgun.
- Bendir.
Hvað er þetta þarna? — er það blóð?
Dísa
Blóð? — Það er lyng, sem hefur dottið niður af kistunni.
Loftur
- lítur upp á Krists-líkneskið.
Hann leið eingöngu fyrir syndir annara. Hann hefði átt að syndga sjálfur.
- Sest ljemagna á eitt þrepið.
Dísa
Þú hefur ekki sagt mjer enn þá, hvers vegna þú ert neyddur til að fara hingað um hánótt. Ert þú kominn hingað til þess að biðjast fyrir?
Loftur
- þegir.
Dísa
Því svarar þú mjer ekki?
Loftur
- lítur upp.
Vildir þú taka á þig synd mín vegna?
Dísa
Þú hefur orðið fyrir einhverri óhamingju, sem jeg skil ekki í.
- Færir sig nær honum.
Þykir þjer vænt um mig, Loftur?
Loftur
Sakleysi þitt er regnbogi, sem getur leitt mig upp til himna.
Dísa
Segðu bara já.
Loftur
Já, já. Það veistu.
- Rís á fætur.
Dísa
Ef þjer þykir vænt um mig, þá segirðu mjer, hvað það er, sem veldur þjer hugarangurs.
Loftur
Þú ert svo hjartagóð.
- Tekur utan um hendurnar á henni.
Einu sinni í sumar kom jeg niður að ströndinni. Daginn áður hafði verið norðanrok. Mjúk vorgolan bljes regnbogalitum yfir brimið, eins og hún væri að reyna að stilla það. — Röddin í þjer er mjúk eins og vorgolan.
- Seppir höndunum á henni.
En vorgolan megnar ekki að stilla brimrót, sem kemur utan frá opnu hafi.
Dísa
Þú ferð með mig eins og barn. Jeg er ekki neitt barn lengur.
- Sest.
Loftur
Jeg get ekki sagt þjer, hvað það er, sem veldur mjer hugarangurs, vegna þess að það er best fyrir þig, að þú fáir ekki að vita það. Þekking og sakleysi geta ekki farið saman.
Dísa
Elskaði hún þig?
Loftur
- eftir augnabliks dvöl.
Hvernig á jeg að vita það?
Dísa
Þú ert hræddur um, að þú sjert sekur í dauða hennar.
Loftur
Hver hefur komið þjer til þess að trúa því?
Dísa
- stendur upp.
Þú sjálfur. —
- Spurningin er einbeitt og óumflýjanleg.
Voruð þið trúlofuð, og sveikstu hana vegna mín?
Loftur
- hranalega.
Nei, það vorum við ekki.
Dísa
Því hefur þú verið eins og allur annar maður, síðan hún druknaði?
Loftur
Jeg er búinn að segja þjer, að jeg get ekki trúað þjer fyrir því, hvað það er, sem veldur mjer hugarangurs. Farðu nú heim, elskan mín, og lofaðu mjer að vera einn.
- Kyssir hana á ennið.
Í nótt fæ jeg mína stóru ósk uppfylta.
Dísa
Hvað ætlarðu?
- Alt í einu gripin af hræðslu.
Það eru einhver ill völd, sem hafa náð tökum á þjer. Jeg sje það á þjer.
Loftur
Farðu, Dísa.
Dísa
- lítur á Kristslíkneskið.
Við skulum krjúpa bæði fyrir framan mynd frelsarans, og biðja hann um að liðsinna okkur.
Loftur
Jeg get ekki beðist fyrir.
Dísa
Jeg yfirgef þig ekki í örvæntingu þinni. Við verðum að gera eins og Jakob, og sleppa guði ekki, fyr en hann bænheyrir okkur.
Loftur
Vilji minn er reiðubúinn til að brjóta upp hurðina inn til hins ókunna. Sáluhjálp mín liggur við. Aftraðu mjer ekki.
Dísa
Þú vilt ekki hlusta á mig. Þú hrindir mjer frá þjer. Jeg þekki rödd, sem er máttugri en mín.
- Gengur hratt fram eftir kirkjugólfinu, hverfur á milli stólanna.
Loftur
Hvert ætlarðu?
- Gengur nokkur skref á eftir henni. Nemur staðar. Hið fagra sönglag Lúters: „Vor guð er borg á bjargi traust —“ hljómar mjúkt og þýðlega um kirkjuna.
Loftur
- lítur upp, bandar frá sjer með hendinni.
Nei, nei.
- Sönglagið er leikið áfram.
Loftur
- stendur kyr nokkra stund. Það fer titringur í gegn um hann. Hann krýpur niður á gólfið, spennir greipar. Þegir stundarkorn eftir hverja setningu. Orðin heyrast skýrt í gegn um hinn mjúka hljóm.
Hefur þú að eilífu yfirgefið þann aumasta af öllum þínum skepnum?
Ilmur þíns heilaga anda snertir ekki framar augnalok mín, svo jeg fái svefnró.
Öll hróp mín ber bergmál háðsins til baka, eins og himinn þinn væri steinhvelfing.
Gafstu mjer ekki máttinn til að syndga, af því að þú ætlaðir að fyrirgefa mjer?
Frá hverjum fæ jeg það vald, sem gerir synd mína stærri, en þína náð?
Herra! Herra! Gefðu mjer einungis eitt augnablik þinn frið.
- Lyftir andlitinu, með aftur augun og spentar greipar. Liggur grafkyr á hnjánum.
Söngleikurinn þagnar.
Dísa
- kemur í flýti fram á milli stólanna. Svpurinn ljómar af friði og fögnuði. Hraðar sjer til Lofts. Krýpur á knje við hliðina á honum.
Jeg vissi það! Jeg vissi það!
Loftur
- Lýtur höfði.
Guð hefur yfirgefið mig. Hann heyrir ekki bænir mínar.
- Stendur upp.
Dísa
- er staðin á fætur. Stendur andartak ráðþrota.
Hvað er það, sem þú hefur framið, og gerir þig svona örvæntingarfullan?
Loftur
- snýr sjer að henni. Talar að hálfu leyti við sjálfan sig.
Jeg skil það. Hann megnar ekki að fyrirgefa mjer. Í hinni eilífu baráttu milli góðs og ills, koma þær stundir, að mannsviljinn verður að standa einsamall.
Dísa
Þó að þú hafir drýgt einhverja synd, sem legst þungt á samvisku þína, máttu þó ekki örvænta. Jeg hef heyrt föður minn segja, að örvæntingin sje stærri synd en allar aðrar syndir. Að örvænta, það væri að efast um guðs almætti. Hver, sem iðrast af öllu hjarta, fær fyrirgefningu synda sinna.
Loftur
Jeg get ekki iðrast. Gæti jeg iðrast, stæði jeg þegar í forsælu fyrirgefningarinnar. Mjer er að eins ein leið fær. Jeg verð að halda lengra inn í dimmuna. Jeg verð að afla mjer svo mikillar þekkingar, að jeg geti náð því illa á mitt vald. Ef jeg þá get stilt mig um að óska nokkurn tíma nokkurs sjálfum mjer til handa, fæ jeg fyrirgefningu á dauðastundinni.
Dísa
Þú gerir mig hræddari og hræddari.
Loftur
- vitfirringarblær yfir svipnum.
Þegar jeg tek það illa í þjónustu mína, til þess að framkvæma eitthvað gott, — hvað er þá gott og hvað er þá ilt?
Dísa
Besti, elsku Loftur!
Loftur
Jeg hef hætt mjer of langt, til að geta snúið aftur. Í nótt verð jeg að vinna sigur. Jeg skal hrópa þangað til hinn framliðni kemur upp úr gröfinni og gefur mjer valdið.
Dísa
Þú ert veikur.
Loftur
- Verður alt í einu gripinn af óviðráðanlegri hræðslu.
Þú mátt ekki bregðast mjer.
- Krýpur, heldur í hönd hennar.
Án þín hef jeg enga von um frelsun. Ef jeg misti þig, yrði jeg óstjórnlega grimmur.
Dísa
Geturðu hugsað þjer, að jeg nokkurn tíma gæti brugðist þjer? Þó jeg ætti að vinna það til, að yfirgefa föður minn og móður mína, myndi jeg fylgja þjer.
- Strýkur honum um höfuðið.
Loftur! Mjer fanst jeg vera svo einmana, þetta ár, sem jeg var á meðal framandi fólks. Það gladdist svo sjaldan yfir því sama og jeg. Það voru bestu stundirnar mínar, þegar jeg fann blóm, sem þú hafðir kent mjer að þekkja. Þá fanst mjer, að jeg hefði þig hjá mjer, þó að fjöllin væru á milli okkar. Og þegar jeg bar blómin inn í herbergið mitt, greip mig alt af áköf heimþrá.
Loftur
- stendur upp, strýkur hendurnar á henni.
Vatnið úr gruggugum brunni mundi verða tært í höndunum á þjer. Standir þú við hlið mjer, get jeg varist freistingum valdsins.
- Sleppir henni.
Og ef við skyldum missa fótfestuna, þá lifum við saman í góðu og illu, eins og okkar eigin andi blæs okkur í brjóst. Jeg næ takmarkalausu valdi. Jeg get framlengt lífið. Og jeg get breytt okkur í dýr og blóm. Ef þú óskar, getum við lifað á meðan jörðin er við líði, í líki manna, dýra og blóma.
- Dregur hana að sjer.
Við verðum tvær jöklasóleyjar á einmana stað uppi á öræfunum, þar sem koss sólarinnar sleppir ekki rauðum blöðunum, fyr en laufvindarnir dreifa þeim um mölina.
- Kyssir hana á ennið — þau komast ósjálfrátt í sömu stellingar, sem þá er þau stóðu á flugábreiðunni.
Og þá fljúgum við bæði, hvert á land sem við viljum — í fuglalíki, en með mannssál í augunum.
Dísa
Góði Loftur, komdu nú með mjer heim.
Loftur
- sokkinn niður í hugsanir sínar.
Ef til vill get jeg líka á þann hátt öðlast frið. Ef til vill hefur hið góða og illa í byrjun tímans streymt frá sömu lind — og ef til vill sameinast straumarnir aftur.
Dísa
- ráðalaus.
Jeg fer inn og kalla á pabba, og segi honum, að okkur þyki vænt hvoru um annað. Komdu með mjer.
Loftur
Far þú óhrædd inn.
- Rómurinn verður sterkari.
Jeg verð að vera einn. Jeg kem, þegar sigurinn er unninn.
- Það heyrist fótatak.
Dísa og Loftur hlusta ósjálfrátt.
Dísa
Það er pabbi!
Ólafur
- kemur inn.
Nú, hjer ertu. Jeg fann þig ekki inni.
- Horfir hvast á Loft.
Loftur
Hvað viltu mjer?
Dísa
Biddu Loft að koma með okkur inn.
Ólafur
- við Dísu.
Því eruð þið hjer úti í kirkju á næturþeli? Æfirðu þig í hljóðfæraslætti um hánótt?
Dísa
Nei.
Loftur
Hvað viltu mjer?
Ólafur
Það er best fyrir þig að fara inn, Dísa. Þú ert ekki annað en barn enn þá. Jeg vil ekki varpa skugga á sál þína. Þú ert hjer, án efa, í óleyfi föður þíns.
Dísa
- færir sig nær Lofti.
Við erum orðin ásátt um, að segja pabba frá því, að við sjeum trúlofuð.
Ólafur
- Honum bregður. Snýr sjer að Lofti.
Er það nýskeð?
Loftur
Skiftir þig það nokkru?
Dísa
- óróleg.
Því talið þið svona reiðilega hvor til annars? — Þið, sem eruð gamlir vinir?
- Reynir að brosa.
Árnar þú okkur ekki hamingju?
Ólafur
Mig tekur það sárt, vegna þín og vegna sakleysis þíns, Dísa, en þú verður að heyra sannleikann. Loftur hefur verið einkavinur minn. Nú er það mín einasta ósk, að jeg gæti afmáð hann úr endurminningu minni. Jeg vil ekki vera einum degi lengur undir sama þaki og hann. Á morgun, þegar ráðsmaðurinn kemur heim, fæ jeg mig undireins leystan úr vistinni, og fer hjeðan að fullu og öllu. Jeg vil ekki draga að mjer sama loft og hann. Jeg vil ekki sjá sömu fjöllin.
- Við Loft.
Hamingjan gefi, að þú verðir aldrei framar á vegi mínum.
Dísa
Hvað í ósköpunum hefur Loftur unnið til saka?
Ólafur
- við Loft, rólegri.
Jeg hef orðsendingu til þín frá Steinunni, sem jeg lofaði að skila. Jeg hitti hana í stofunni hans föður þíns, sama daginn, sem hún druknaði. Aldrei hef jeg sjeð átakanlegri örvæntingu. En mjer fanst henni verða rórra, þegar hún hafði átt tal við mig. Jeg, heimskinginn, skildi ekki undireins, hvernig á því stóð.
Loftur
Geymdu orðsendinguna til morguns. Þá er jeg reiðubúinn til þess að taka á móti henni. Nú ekki.
Ólafur
Þú skalt heyra orðsendinguna nú!
- Heldur áfram frásögninni.
Rjett á eftir að hún var gengin út úr stofunni, sá jeg hana hlaupa niður völlinn, berhöfðaða, með sjal á herðunum. Þá skildi jeg hana. Jeg hljóp á eftir henni. Jeg hrópaði á hana.
- Hryggur.
Ef til vill hafa hróp mín hjálpað til að reka hana út í dauðann, því þegar hún heyrði mig kalla, fleygði hún frá sjer sjalinu og herti á hlaupunum. Hún hikaði ekki andartak á árbakkanum. Þegar jeg kom niður að ánni, var straumurinn búinn að taka hana, og það stóð ekki lengur í mannlegu valdi, að bjarga lífi hennar.
- Horfir heiftúðlega á Loft.
Það er þín sök, að hún drekti sjer.
Dísa
- við Loft. Röddin er máttvana af ótta.
Er þetta satt?
Loftur
Vertu alveg óhrædd, Dísa.
- Rómurinn er sterkur.
Steinunn hefur ekki drekt sjer. Ólafur hatar mig, vegna þess að hann elskaði hana, og ætlar að reyna að skelfa samvisku mína. Hann hefur sjálfur sagt, að hún hafi gleymt sjalinu sínu úti á engjum og hafi farið út til þess að sækja það, og hann hafi sjeð, hvernig stormurinn hrakti hana, og að henni varð fótaskortur á árbakkanum.
Ólafur
Heldurðu, að jeg hafi viljað láta jarða stúlku, sem jeg unni, utan kirkjugarðs! Og hugsaðu þjer móður hennar. Var það ekki nóg, að hún misti dóttur sína, þó ekki það bættist við, að hún væri uggandi um sáluhjálp hennar? Þegar jeg hljóp á stað heim, til þess að sækja hjálp, var jeg utan við mig af sorg og hatri. En á leiðinn kom jeg til sjálfs mín. Og þegar jeg sá sjalið hennar, datt mjer í hug, hvernig jeg gæti leynt þessu ógæfuverki, sem ofurefli örvæntingarinnar knúði hana til að fremja. Nú, þegar hún hefur fengið hvíld í gröfinni, get jeg sagt það.
Dísa
Þú hefur sagt mjer, að þú hafir ekki verið trúlofaður Steinunni.
Ólafur
- við Loft.
Þá hefurðu logið.
Loftur
Jeg banna þjer að tala!
Ólafur
Geturðu þaggað samvisku þína?
Loftur
Hlustaðu ekki á hann, Dísa. Jeg vil heldur segja þjer það sjálfur. Já, það er satt, jeg var trúlofaður Steinunni.
- Færir sig nær Dísu.
Dísa
- hopar.
Þú barst ekki meira traust til mín en svo, að þú laugst að mjer.
Loftur
Nei, þú mátt ekki yfirgefa mig. Þú ein átt alla ást mína. Mig sundlar og jeg steypist niður í undirdjúpin, ef jeg missi þig.
Dísa
- óumræðilega hrygg.
Hvernig á jeg að vita, hvort þú talar sannleika eða lygi?
Loftur
Getur þú ekki unnað mjer, þó að jeg sje syndugur? Sá, sem aldrei drýgir neina synd, er ekki manneskja.
- Vitfirringin grípur hann. Fortölur hans eru blandaðar lævísi og sjálfsþótta.
Dísa! Það er leyndardómsfull gleði í syndinni. Öll góðverk eru ábyrgðarlausar eftirlíkingar. Í syndinni verður maðurinn að sjálfum sjer. Syndin er upphaf alls hins nýja, — í óumræðilegri angist endurfæðir maðurinn sjálfan sig.
Dísa
Jeg skildi áðan, að þú ert veikur. Ólafur, — nú sæki jeg pabba.
- Gengur hratt út úr kirkjunni.
Loftur
- gengur eitt skref á eftir henni.
Dísa!
Dísa
- fer, án þess að líta við.
Loftur
- snýr sjer að Ólafi.
Djöfullinn hefur sent þig hingað. Sakleysi hennar var það eina, sem gat frelsað mig.
Ólafur
Þú tókst það ekki nærri þjer að yfirgefa stúlku, sem þú hafðir tælt til ásta við þig. Vera má, að þú dreypir nú sjálfur á sama kaleiknum.
Loftur
Farðu!
Ólafur
Já, jeg skal fara. En jeg ætla fyrst að halda loforð mitt við Steinunni, og bera þjer síðustu orð hennar, þó að þú sjert ekki verður að heyra þau. Hún bað mig að segja þjer, að allar sárar tilfinningar væru horfnar úr hjarta sínu. Hún bað mig að segja þjer, að hún hefði fyrirgefið þjer.
Loftur
Hún hefur ekki vald til að fyrirgefa mjer.
Ólafur
Fer nú samviskan að vakna?
Loftur
Þú heldur að Steinunn hafi ráðið sjer sjálf bana? Nei, það var jeg, sem drap hana! Mín ósk var í storminum. Mín ósk var í iljunum á henni, þegar hún hljóp, og þegar henni varð fótaskortur á árbakkanum. Mín ósk var í straumnum, sem tók hana. — Jeg hef selt sál mína.
Ólafur
- hefur horft á Loft og skilur að hann er veikur. Leggur höndina á öxlina á honum.
Dísa kemur bráðum aftur með föður sinn.
Loftur
- verður alt í einu óumræðilega glaður, tekur utan um vangana á Ólafi.
Það varst þú, sem varst með mjer uppi á Heljardalsheiði, þegar jeg fann jöklasóleyna. Þjer þori jeg að trúa fyrir öllu. Í nótt verð jeg sigurvegarinn! Særingar mínar skulu reka Gottskálk biskup grimma upp úr gröfinni, og neyða hann til að láta af hendi við mig „Bók máttarins“.
- Óttasleginn.
Jeg veit, að góðu biskuparnir koma líka. Þeir munu ekki þola að heyra særingar í guðs húsi.
Ólafur
Reyndu að vera rólegur. Mundu eftir því að Steinunn hefur fyrirgefið þjer.
Loftur
- snýr sjer frá honum.
Guð almáttugur megnar ekki einu sinni að fyrirgefa mjer.
Ólafur
- gengur á eftir honum.
Þú getur ekki beðið guð um fyrirgefningu, því þú veist ekkert um guð, annað en það, sem þú hefur heyrt og þig hefur dreymt. Þú verður að fyrirgefa þjer sjálfur. Eða ef þjer er það um megn, verður þú að bíða dauðans. Loftur! Jeg hef heyrt dauðann tala. Það var ekki Steinunn, sem fyrirgaf þjer, — það var dauðinn.
Loftur
Fyrirgefning hins góða er friður. —
- Svipurinn og rómurinn er voldugur.
En fyrirgefning hins illa er forherðing. Því ætti jeg ekki að vera vondur maður? Þegar jeg fæ valdið, skal jeg nota það eins og svipu. Jeg skal ginna og kúga manneskjurnar til að syndga, svo þær fái að reyna sömu kvalirnar og jeg hef reynt.
- Gengur upp þrepin. Nemur staðar. Gýtur hornauga til hurðarinnar.
Ólafur
- gengur á eftir honum upp þrepin.
Vesalings maður!
- Stansar.
Jeg veit, að þú skilur ekki lengur orð mín, — en nú fyrirgef jeg þjer. Jeg fyrirgef þjer í nafni sólargeislans, sem einu sinni snerti á mjer höndina.
Loftur
- snýr sjer að honum. Augnaráðið er þungbúið og geigvænlegt.
Farðu nú!
Ólafur
Já, nú förum við báðir.
Loftur
- grípur í öxlina á Ólafi með heljarafli vitfirringarinnar, hrindir honum fram að hurðinni. Prjedikunarstóllinn skyggir á þá. Háreystin af sviftingunum heyrist litla stund. Hurðin marrar á hjörunum. Lyklinum er snúið.
Loftur
- kemur inn. Treyjan er slitin upp. Hann gengur að grátunum, snýr baki að altarinu, beygir sig djúpt.
Þú, sem býrð í eilífa myrkrinu.
Jeg hrópa til þín í gegn um jörðina.
- Það verður dimt í kirkjunni. Hann er orðinn vitfirtur.
Gef mjer mátt þinn.
Íklæð mig krafti þínum.
Hreinsa af mjer öll góðverk.
Og ger hjarta mitt máttugt í hinu illa.
Glampi af eldingu leiftrar í gegnum kirkjuna. Það kviknar á kertunum. Gottskálk biskup grimmi stendur í prjedikunarstólnum, klæddur rauðum hökli, dálítið álútur. heldur á Rauðskinnu („Bók máttarins“) í framrjettum höndunum. Kuldi og mikilleiki dauðans er í svipnum. Beggja vegna við stólgaflana standa skrúðklæddir biskupar í röð. Þeir hafa allir mítur og fjólubláan hökul með gyltu krossmarki. Þeir standa grafkyrrir, eins og líkneski, og tala til skiftis. Þeir eru raddir samviskunnar.
Raddir samviskunnar
1.
Hver ert þú, sem atar þennan heilaga stað með girndaræði þínu?
2.
Þú ríst upp á móti þeim almáttuga, — hann sendir minstu þjóna sína, ormana, á móti þjer.
Raddir samviskunnar
3.
Þegar fljót dauðans brýst inn í hús þitt, hrynja klæði hrokans af þjer eins og ryð.
Loftur
- gengur hratt gegn síðustu röddinni.
Jeg er neisti af eldi almættisins.
Raddir samviskunnar
4.
Ljósin elska dimmuna, af því að í dimmunni skína þau sjálf.
5.
Þú ert ekki nær himninum, þó að þú færir upp á fjall. En stjörnurnar speglast í auðmjúkum vötnunum.
Loftur
- Gengur í áttina til raddanna.
Boginn, sem sendir örinni, er laus við alla auðmýkt.
Raddir samviskunnar
6.
Loginn sloknar í öskunni, og draumarnir yfirgefa hinn drambsama.
7.
Jafnvel frækornið, sem vindurinn ber, þekkir guð sinn.
Loftur
Guð þekkir frækornið og vindinn, og hann bænheyrir grasið undir snjónum. — Hvað kemur mjer það við? Mínar bænir heyrir hann ekki.
Raddir samviskunnar
8.
Myrkrið og skuggarnir lifa af ljóssins náð, þangað til gullsaumuðu himintjaldinu verður svift til hliðar.
Loftur
Þegið þið! Þegið þið!
- Lýtur aftur til jarðar.
Gef mjer mátt þinn. — ĺklæð mig krafti þínum. — Hreinsa af mjer öll góðverk. ——
Raddir samviskunnar
Allar
Vei! Vei! Vei!
Gottskálk biskup grimmi
- tilfinningarlaust.
Í dimmunni —
Loftur
- hættir særingunum, þegar hann verður var við Gottskálk. Lítur til hans.
Gottskálk biskup grimmi
- heldur áfram.
— áður en þú fæddist — klauf hið illa vilja þinn.
Loftur
- ræður sjer ekki fyrir fögnuði, seilist eftir bókinni.
Loksins!
- Steypist fram á ásjónu sína og deyr.
Ljósin slokna. Sýnin hverfur. Kirkjan er auð og tóm, eins og fyr. Tunglsljósið og skýjafarið fylla hana aftur leyndardómsfullu lífi.
Nokkru síðar eru dyrnar opnaðar hratt.
Dísa
- að eins röddin heyrist.
Loftur! Loftur!
- Hleypur til Lofts. Krýpur niður.
Biskupinn og Ólafur koma hratt á eftir henni.
Dísa
- í örvæntingu.
Loftur!
- Lyftir andliti hans upp; horfir á það með þögulli skelfingu.
Ólafur
- stillilega.
Hann er dáinn.
Dísa
Loftur!
- Varpar sjer yfir hann ekkaþrungin.
Biskupinn
Er hann dáinn?
- Gengur til hans og beygir sig yfir hann og Dísu.
Friður veri með sál þinni.
- Leggur höndina á höfuð Dísu.
Barnið mitt! Barnið mitt! Hvað þú hefur elskað hann heitt.
Ólafur
- hefur staðið grafkyr.
Dauðinn hefur fyrirgefið honum.
Tjaldið.